I turned his pocket over.<\/p>\n
\u201c"I hope I never have to see you as a patient someday, but if I ever get cancer, I'll come to you," I said.<\/p>\n
\u201c"Who am I speaking to?" he asked.
\nKendimi tan\u0131tt\u0131m, zannettim ki \u201cAaaaa\u201d diyecek, hi\u00e7 oral\u0131 olmad\u0131, hatta telefonu kapatmak i\u00e7in f\u0131rsat kollad\u0131, sonunda da kibarca r\u00f6portaj vermek istemedi\u011fini s\u00f6yledi. \u0130yi de, benim de her hafta sizin \u00f6n\u00fcn\u00fcze bir i\u015f dayamam laz\u0131m! Bir de, onu merak ediyordum. Kanserle ilgili bitmez t\u00fckenmez sorular\u0131m vard\u0131. Kap\u0131s\u0131na dayand\u0131m. Biraz emrivaki oldu tabii, ama k\u0131ramad\u0131 beni, kap\u0131s\u0131na gelmi\u015f kad\u0131n\u0131 geri yollayamad\u0131. Dr. Sualp Tansan, T\u00fcrkiye\u2019nin en iyi onkologlar\u0131ndan biri. Kemoterapi deyince, akla o geliyor. Mehmet Ali Birand\u2019\u0131n da doktoru. E\u015fi Cemre Birand\u2019a, Amerika\u2019daki hastanelerle yaz\u0131\u015f\u0131rken, \u201cBize niye soruyorsunuz. Sualp var \u0130stanbul\u2019da ona sorsan\u0131za\u201d dedikleri adam. \u0130smail Cem, Osman Ya\u011fmurdereli, Ufuk G\u00fcldemir, \u00d6zhan Canayd\u0131n hep onun hastalar\u0131yd\u0131. Selma Ann Desmond da onun hastas\u0131. \/images\/100\/0x0\/55ea3d57f018fbb8f873582d
\n\u0130stanbul T\u0131p fak\u00fcltesi mezunu. Sonra ABD\u2019ye gidiyor, 10 sene orada kal\u0131yor. \u00d6nce Boston \u00dcniversitesi e\u011fitim hastanelerinde i\u00e7 hastal\u0131klar\u0131 ihtisas\u0131 ve medikal onkoloji \u00fcst ihtisas\u0131 yap\u0131yor. Sonra o \u00fcniversitelerin kemoterapi klini\u011finde direkt\u00f6rl\u00fck ve \u00fcst ihtisas e\u011fitim koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstleniyor. O kadar \u015fahane i\u015fler \u00e7\u0131kar\u0131yor ki, \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcllere lay\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sonra T\u00fcrkiye\u2019ye geliyor, hi\u00e7bir \u00fcniversitede kadro bulam\u0131yor. \u00d6nce bir merkez sonra bir poliklinik a\u00e7\u0131yor, o g\u00fcnden bug\u00fcne de hasta bakmaya devam ediyor. Ama Sualp Tansan\u2019\u0131n de\u011ferini Amerikal\u0131lar kadar bilip bilmedi\u011fimiz me\u00e7hul…<\/p>\n
Neden sizden bir r\u00f6portaj alabilmek i\u00e7in bo\u011faz\u0131n\u0131za \u00e7\u00f6kmem gerekiyor!
\n– \u00c7\u00fcnk\u00fc ne zaman r\u00f6portaj versem ba\u015f\u0131m belaya giriyor. Ben politik biri de\u011filim, laf\u0131 evirip \u00e7evirmesini bilmiyorum, sonra zarar g\u00f6r\u00fcyorum. Ayr\u0131ca bizim \u00fclkede, ad\u0131n\u0131z ne kadar \u00e7ok duyulursa, o kadar fena. Bunu ac\u0131 bir \u015fekilde \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyorum. T\u00fcrkiye\u2019ye ilk geldi\u011fim zaman, insanlara faydal\u0131 olay\u0131m diye kanser konusunda televizyon program\u0131 yapt\u0131m. Sen misin yapan! Bir kafama domates yemedi\u011fim kald\u0131. Ama madem, kap\u0131ma kadar geldiniz, buyurun sorun sorular\u0131n\u0131z\u0131…<\/p>\n
Bir s\u00fcre \u00f6nce, A ve E vitaminleri konusunda bir tart\u0131\u015fma olmu\u015ftu…
\n– Evet. Ben sigara i\u00e7enlerde, ekstradan al\u0131nan A ve E vitaminin, kanser riskini art\u0131rabilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftim. Kendi fikrim de\u011fildi. Bu konuda yap\u0131lan birtak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonucuydu. \u00dczerime geldiler ama bir s\u00fcre sonra hakl\u0131 oldu\u011fum kesinle\u015fti.<\/p>\n
Yani sigara i\u00e7enler, multivitamin almas\u0131nlar m\u0131? Ger\u00e7ekten kanseri tetikliyor mu?
\n– Evet. \u00d6zellikle A vitamini, sigara i\u00e7enlerde akci\u011fer kanseri riskini y\u00fczde 20 art\u0131r\u0131yor. E vitamininin de, kanser art\u0131r\u0131c\u0131 etkileri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. S\u00f6ylemek istedi\u011fim \u015fuydu: Sigara i\u00e7enler, l\u00fctfen hap \u015feklinde vitamin almas\u0131n. Bunlar\u0131 ilk s\u00f6yledi\u011fimde, offff k\u0131yamet koptu, \u201cNereden uyduruyor bunlar\u0131\u201d dediler. Ama sonra i\u015fin ger\u00e7e\u011fini \u00f6\u011frendiler.<\/p>\n
Siz bir ba\u015fka tart\u0131\u015fmaya daha yol a\u00e7t\u0131n\u0131z: \u201cT\u00fcrkiye\u2019de ila\u00e7 firmalar\u0131 kanserde fazla doz ilkesini savunuyor\u201d dediniz.
\n– Tam da bu y\u00fczden r\u00f6portaj vermek istemiyorum! \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle demedim. Bak\u0131n ne dedim anlatay\u0131m: T\u00fcrkiye\u2019de de\u011fil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ila\u00e7 \u015firketleri, kanser tedavisi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ila\u00e7lar\u0131n etkili olabilmesi i\u00e7in, \u201c\u0130nsanlara tolere edebilecekleri en y\u00fcksek dozu verelim\u201d ilkesini benimsiyor. Benim itiraz etti\u011fim bu. Bu ilke yanl\u0131\u015f. Baz\u0131 durumlarda, en d\u00fc\u015f\u00fck etkili dozu belirlemek ve hastaya vermek gerekiyor. Zaten onkoloji, bundan sonra bu y\u00f6nde geli\u015fecek. Biz y\u0131llarca tersini yapt\u0131k. O y\u00fczden kemoterapinin ad\u0131 k\u00f6t\u00fcye \u00e7\u0131kt\u0131. Asl\u0131nda kemoterapi do\u011fru yap\u0131l\u0131rsa, bu kadar yan etki yaratmaz.<\/p>\n
Art\u0131k kemoterapi hastalar\u0131, eskisine g\u00f6re daha az h\u0131rpalan\u0131yor, \u00f6yle de\u011fil mi?
\n– Evet. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u0131llar i\u00e7inde, kemoterapiyi daha iyi kullanmay\u0131 \u00f6\u011frendik. Sonra, destek ila\u00e7lar \u00e7ok geli\u015fti. Eskiden bulant\u0131y\u0131 kesmek i\u00e7in ila\u00e7 yoktu, \u015fimdi var. Kan say\u0131mlar\u0131 d\u00fc\u015ferdi, hastalar mikrop kapard\u0131, \u015fimdi kan y\u00fckseltici i\u011fneler var.<\/p>\n
G\u00dcNDE BE\u015e DOMATES Y\u0130YEREK KANSERDEN KURTULMA SA\u00c7MALI\u011eI<\/p>\n
Son y\u0131llarda kanser ve beslenme aras\u0131nda yak\u0131n ili\u015fkiler kuruldu, \u201c\u015eunu ye kanser olma\u201d ya da \u201cKanser olduktan sonra, \u015funu ye iyile\u015f\u201d gibi…
\n– Bu konu\u015fmalara art\u0131k T\u00fcrk toplumu olarak son vermemiz laz\u0131m. \u201cG\u00fcnde be\u015f domates ye, kanserden kurtulursun!\u201d B\u00f6yle bir sa\u00e7mal\u0131k olabilir mi?<\/p>\n
Peki pirzolan\u0131n yanm\u0131\u015f yeri…
\n– Tamam, laboratuvarlarda, o yanm\u0131\u015f yerlerdeki baz\u0131 maddelerin, kal\u0131n ba\u011f\u0131rsak h\u00fccreleri \u00fczerinde olumsuz etki yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. Ama bu, kansere yol a\u00e7ar m\u0131; bilmiyoruz… Besinle kanserin ili\u015fkisi, \u00e7ok kesin de\u011fil. Ama evet, genel sa\u011fl\u0131m\u0131z i\u00e7in, sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmek zorunday\u0131z.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131kl\u0131 derken neyi kastediyorsunuz?
\n– Bana g\u00f6re ta\u015f devri diyeti… Yani ta\u015f devrinden beri yedi\u011fimiz \u015feyler: Et, bal\u0131k, tavuk, sebze, meyve ve kuruyemi\u015fler. On binlerce y\u0131l b\u00f6yle beslenmi\u015fiz. Ama son 100 y\u0131lda beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z de\u011fi\u015ftirmi\u015fiz. Hayat\u0131m\u0131za, ekmek, karbonhidrat, \u015feker filan girmi\u015f. \u0130yi de organizmam\u0131z buna uygun planlanmam\u0131\u015f. Peki binlerce y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelen beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fince ne oluyor? Ortaya yeni hastal\u0131klar \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
O zaman vejetaryenli\u011fi de onaylam\u0131yorsunuz…
\n– Herkesin kendi tercihi. Ama b\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n et yemesi bence \u015fart. Dokuz ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131mla da bunun m\u00fccadelesini veriyorum. Hayvanlar\u0131 \u00e7ok seviyor ve vejetaryen olmak \u00fczere. Yanl\u0131\u015f! B\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar mutlaka hayvansal protein almal\u0131. Sonra ister yesinler, ister yemesinler. Kad\u0131nlara gelince, menopoza girene kadar vejetaryenlerse, sonradan mutlaka demir almalar\u0131 gerekiyor. Demir eksikli\u011fi ciddi bir konu.
\n\/images\/100\/0x0\/55ea3d57f018fbb8f873582f
\nPeki veganlar?
\n– Onlarda da sonradan ba\u015fka baz\u0131 hastal\u0131klar \u00e7\u0131kabiliyor. Zaten \u00e7o\u011fu sa\u011fl\u0131k i\u00e7in yapm\u0131yor, felsefi. Benim \u201c\u00d6zellikle et yemeli\u201d dedi\u011fim bir ba\u015fka grup da, aktif kemoterapi g\u00f6ren hastalar. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayvansal protein almazlarsa, kan say\u0131mlar\u0131 ve genel durumlar\u0131 olumsuz etkilenebiliyor.<\/p>\n
Mehmet Ali Birand\u2019a kemoterapi esnas\u0131nda, et yeme\u011fi \u00f6nerdi\u011finizi yazd\u0131\u011f\u0131mda, Amerika\u2019dan bile mail ald\u0131m, \u201cL\u00fctfen Mehmet Ali Bey\u2019i uyar\u0131n, buradaki doktorlar kesinlikle kar\u015f\u0131\u201d diye…
\n– Herkesin fikri kendine tabii. Ben aktif kemoterapi alt\u0131ndakilere, eti \u00f6zellikle \u00f6neriyorum. 20 y\u0131ll\u0131k bir g\u00f6zlemim bu. Hasta b\u00fcy\u00fck yarar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. K\u0131rm\u0131z\u0131 et olmas\u0131 da gerekmiyor.<\/p>\n
Kanserde \u015feker, etten daha m\u0131 zararl\u0131?
\n– \u015eeker zararl\u0131. PET tomografi diye bir \u015fey var biliyorsunuz. \u015eekerin, v\u00fccuda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ilk olarak kanserli h\u00fccreye gitti\u011fini en iyi g\u00f6steren \u015fey bu PET tomografi. Glikoz verilir verilmez, v\u00fccutta nerede kanser varsa, oraya gidiyor. Orada konsantre oluyor. Bu ne demek? Kanserli h\u00fccre, \u015fekeri kullanarak, \u00e7o\u011fal\u0131yor, b\u00fcy\u00fcyor, kendini yeniliyor demek.<\/p>\n
O zaman, az \u015feker t\u00fcketenlerde, kanser riski daha az. \u00d6yle mi?
\n– Kanser tedavisi esnas\u0131nda \u015feker t\u00fcketimini azaltmakta b\u00fcy\u00fck yarar var, ben bunu s\u00f6yl\u00fcyorum. Yoksa kimseye, \u201c\u015eeker yemeyin!\u201d demem. Ama ben yemiyorum.<\/p>\n
Normal \u015feker kullanm\u0131yor musunuz?
\n– Hay\u0131r.<\/p>\n
Peki ne kullan\u0131yorsunuz?
\n– Stevia. G\u00fcney Amerika k\u00f6kenli, lifli bir bitki. Eski \u0130nkalar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey. T\u00fcrkiye\u2019de de sat\u0131l\u0131yor. \u015eeker tad\u0131 veriyor. Ama sentetik de\u011fil.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn tatland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n i\u00e7inde aspartam var, o da zararl\u0131 de\u011fil mi?
\n– Sentetik her \u015fey, sonradan yap\u0131lm\u0131\u015f, insana uymayan \u015feyler zararl\u0131.<\/p>\n
Siz mesela, bu i\u015fi k\u00f6k\u00fcne kadar bilen biri olarak, kansere yakalanmamak i\u00e7in ne yap\u0131yorsunuz?
\n– Sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmeye ve spor yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. En \u00f6nemlisi de, erken te\u015fhis i\u00e7in taramalar\u0131m\u0131 zaman\u0131nda yapt\u0131r\u0131yorum.<\/p>\n
Senede bir kere mi yapt\u0131rmak gerekiyor?
\n– Ya\u015fa g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. Erkekseniz, 50 ya\u015f\u0131ndan itibaren, prostat kanseri taramas\u0131 yapt\u0131rman\u0131z gerekiyor. Sigara i\u00e7iyorsan\u0131z, mutlaka, d\u00fc\u015f\u00fck radyasyonlu akci\u011fer tomografisi \u00e7ektirmeniz gerekiyor. B\u0131rakt\u0131ktan sonra da, be\u015f sene devam edeceksiniz. Tomografiyle yakalanan akci\u011fer kanserlerinin y\u00fczde 85\u2019i iyile\u015fiyor. Ama kendisi ortaya \u00e7\u0131karsa, ne yaz\u0131k ki oran sadece y\u00fczde 15. Onun d\u0131\u015f\u0131nda kolonoskopi yapt\u0131r\u0131yorum. \u0130nsanlar\u0131n en dikkat etmesi gereken kanser t\u00fcrlerinden biri kolon kanseri. Erkeklerde de, kad\u0131nlarda da kolon konseri en yayg\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcr.<\/p>\n
Mehmet \u00d6z yapt\u0131rd\u0131 ve hayat\u0131 kurtuldu.
\n– Aynen. Yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kanserli kolon polipi te\u015fhis edilebildi. Yapt\u0131rmasayd\u0131, bir iki sene sonra i\u015fler sarpa sarabilirdi. Kolon kanseri, erken te\u015fhisi en kolay kanser t\u00fcrlerinden biri. Hele polip safhas\u0131nda yakalarsan\u0131z, tedavisi gayet kolay.<\/p>\n
EN K\u00d6T\u00dc HUYLU T\u00dcM\u00d6R B\u0130LE ERKEN TE\u015eH\u0130SLE \u0130Y\u0130LE\u015e\u0130YOR<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcler, b\u00fcy\u00fck stresler, kansere davetiye \u00e7\u0131kar\u0131r m\u0131?
\n– Tek ba\u015f\u0131na kansere yol a\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. V\u00fccudumuzda, her g\u00fcn, binlerce h\u00fccre kanserle\u015fiyor. V\u00fccudun ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi, bu anormal davranan h\u00fccreleri tespit ediyor ve onlar\u0131 yok ediyor. Kanserli h\u00fccre, kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, kendi ba\u015f\u0131na hareket eden h\u00fccre demek. Onlar\u0131 tan\u0131yor ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi. Ha ama \u015fu var, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck stres alt\u0131nda, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi g\u00f6revini yeterince yapam\u0131yor ve stres alt\u0131ndaki insanlarda kanser h\u00fccrelerinin olu\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fckseliyor.<\/p>\n
Kanserden \u2018y\u0131rtm\u0131\u015f\u2019 birine, \u201cSen art\u0131k hayat\u0131 de\u011fi\u015ftir. O stres ortam\u0131na asla d\u00f6nme\u201d denilebilir mi? Ya da o insan\u0131n i\u015fine duydu\u011fu tutku, tam tersine kanser tedavisinde i\u015fine yarar m\u0131?
\n– Bence yarar. Ben insanlara m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar, sevdi\u011fi \u015feyleri yapmalar\u0131n\u0131 \u00f6neriyorum. Devam etsinler i\u015flerine. Hele i\u015fiyle, ki\u015fili\u011fiyle, beyniyle ya\u015fayan insanlar i\u00e7in tersi durum kesinlikle olumsuz etki yarat\u0131yor.<\/p>\n
Hangi kanser t\u00fcrleri daha a\u011f\u0131r, daha vahim?
\n– Evresine g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. En basit kanser bile bir yere s\u0131\u00e7ray\u0131p atlad\u0131ysa, kategori olarak iyile\u015femez hale gelebiliyor. \u00d6te yanda en k\u00f6t\u00fc huylu t\u00fcm\u00f6r, erken a\u015famada yakalanabilirse iyile\u015febiliyor.<\/p>\n
Bu i\u015fin \u015fahikas\u0131, pankreas kanseri mi?
\n– En \u00f6nemli, en zor kanserlerden biri. Erken te\u015fhisi de en zor kanserlerin ba\u015f\u0131nda geliyor. Pankreas kanseri, bir nevi trafik kazas\u0131 gibi.<\/p>\n
Birden bire kamyon gibi \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mi?
\n– Aynen \u00f6yle.<\/p>\n
Peki Apple\u2019\u0131n Steve Jobs\u2019u…
\n– Onunki bildi\u011fimiz, pankreas kanseri de\u011fil. Yava\u015f b\u00fcy\u00fcyen ama genelde iyile\u015femeyen bir pankreas t\u00fcm\u00f6r\u00fc. Uzun s\u00fcredir bu hastal\u0131ktan mustarip, karaci\u011feri filan da de\u011fi\u015fti. Ama bir yere kadar i\u015fe yar\u0131yor.<\/p>\n
Kanser, zarar\u0131n\u0131 g\u00f6stere g\u00f6stere mi verir? Sinsi sinsi mi?
\n– Tipine ve insana g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. Baz\u0131lar\u0131nda, meme kanseri \u00e7\u0131k\u0131yor, hooop bir ay i\u00e7inde k\u0131yamet kopuyor. Baz\u0131lar\u0131 ise, seneler i\u00e7inde, yava\u015f yava\u015f b\u00fcy\u00fcyebiliyor. Hastal\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu yere g\u00f6re de de\u011fi\u015fiyor. Kal\u0131n ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n sa\u011f b\u00f6lgesinde \u00e7\u0131kanlar daha sinsi, belirti vermiyorlar. Sol taraf\u0131nda \u00e7\u0131kanlar ise, kanamayla g\u00f6steriyorlar kendini. Yani daha erken belirti veriyor. Ayn\u0131 \u015fekilde pankreas kanserlerinde; kanser, pankreas\u0131n ba\u015f\u0131ndaysa, hemen sar\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131yor, nispeten erken te\u015fhis i\u00e7in bir \u015fans bu. Kuyruktaysa, uzun s\u00fcre belirti vermiyor, sa\u011fa sola atlayabiliyor, daha problemli olabiliyor<\/p>\n
Siz kanser h\u00fccrelerini d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131z olarak m\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz?
\n– Yok yok, onlar v\u00fccudumuzun bir par\u00e7as\u0131. Kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015flar o ayr\u0131. Ama, Yaradan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey bu. Kusursuz biyolojik yarat\u0131klar\u0131z biz, tek kusurumuz kanser. Bu bir sinyal hatas\u0131, yap\u0131m hatas\u0131.<\/p>\n
Kanserde, izin verilebilecek genellemeler nelerdir? Sigara y\u00fczde 100 zararl\u0131d\u0131r mesela…
\n– Evet. Girdi\u011fi yerden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yere kadar zarar veriyor. A\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fundan ba\u015fl\u0131yor, g\u0131rtlak, akci\u011ferler, pankreas, b\u00f6brek, mesane. B\u00fct\u00fcn bu kanserlerin riskini de art\u0131r\u0131yor. Hakikaten 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n bir kabusu sigara. Ama t\u00fcketiminin azalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu yeni politikalar sayesinde durum eskisinden \u00e7ok daha iyi. \u0130\u00e7icilerin say\u0131s\u0131 azald\u0131.<\/p>\n
Hi\u00e7 i\u00e7memi\u015fler neden kansere yakalan\u0131yor?
\n– \u0130nsansan\u0131z, kanser olma riskiniz var. Sigara i\u00e7miyorsan\u0131z olmazs\u0131n\u0131z diye bir \u015fey yok.<\/p>\n
Sigara toptan kalkarsa, hayat\u0131m\u0131zda kanser de biter mi?
\n– Akci\u011fer kanserinin yar\u0131dan fazlas\u0131 azal\u0131r.<\/p>\n
Sigaradan sonra, ikinci en zararl\u0131 \u015fey ne?
\n– Stresin katk\u0131 pay\u0131 var. Ama kanserin olu\u015fumunda de\u011fil, i\u015fi h\u0131zland\u0131rmada etkili. Fazla kilonun ve \u015fekerin de var. Ama bunlar\u0131n hi\u00e7biri kesin de\u011fil. Asl\u0131nda kanseri olu\u015fturan nedenleri tam bilmiyoruz. \u00d6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. \u0130nsan DNA\u2019s\u0131n\u0131 ke\u015ffettik\u00e7e, genleri \u00f6\u011frendik\u00e7e, neden kanser oldu\u011fumuzu daha iyi anlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
\u201cKanseri yenmek\u201d salak\u00e7a bir laf m\u0131?
\n– Evet.<\/p>\n
\u201cArman K\u0131r\u0131m yenildi, \u00f6b\u00fcr\u00fc yendi\u201d yok yani…
\n– Hay\u0131r. \u0130statistikler ve \u015fanslar, burada rol oynuyor. Arman K\u0131r\u0131m \u00e7ok yo\u011fun ve iyi bir tedavi ald\u0131. Y\u00fczde 70 iyile\u015fme \u015fans\u0131 vard\u0131, y\u00fczde 30 da iyile\u015fmeme riski. O, y\u00fczde 30\u2019un i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc. Sebebi yok. \u00d6yle. Hangi y\u00fczde 70 iyile\u015fiyor, hangi y\u00fczde 30 \u00f6l\u00fcyor, t\u0131p bunu yeni yeni \u00f6\u011frenmeye ve belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
MEME KANSER\u0130 \u0130NSANI \u00d6LD\u00dcRMEYEN B\u0130R HASTALIK OLMA YOLUNDA<\/p>\n
Sizi \u015fa\u015f\u0131rtan vakalar var m\u0131?
\n– Oluyor tabii. Son zamanlarda, be\u015f seneden fazla ya\u015famay\u0131 ba\u015faran, son evre akci\u011fer kanseri hastalar\u0131m\u0131z\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7ok artmaya ba\u015flad\u0131. Yay\u0131lm\u0131\u015f meme kanserlerinde de, 10 seneyi ge\u00e7enler var. Ve \u00e7ok iyi bir ya\u015fam kaliteleri var.<\/p>\n
10 sene boyunca tedavi devam m\u0131?
\n– Aral\u0131kl\u0131 olarak devam. Bazen alt\u0131 ay tedavi oluyorlar, sonra bir sene olmuyorlar. Meme kanseri, art\u0131k kronik bir hastal\u0131k olma yoluna giriyor. \u0130nsan\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeyen ama beraber ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z bir hastal\u0131k.<\/p>\n
S\u00fcr\u00fcnd\u00fcrecek…
\n– Yok, s\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmesi de gerekmiyor. Bizim kanser doktoru olarak en \u00f6nemli g\u00f6revimiz, asl\u0131nda hastan\u0131n ya\u015fam kalitesini d\u00fczeltmek. Kanserin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ve \u015fikayetleri ortadan kald\u0131rmak. Bunun i\u00e7in, en etkili y\u00f6ntemimiz kemoterapi. Bazen onun d\u0131\u015f\u0131nda \u015feyler de kullanmam\u0131z gerekiyor. Hastan\u0131n \u00f6mr\u00fc de, uzuyorsa ne g\u00fczel. Ama illa, \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzataca\u011f\u0131z diye hastay\u0131 peri\u015fan etmenin de bir alemi yok. Bunu yapm\u0131yoruz. Yeri gelmi\u015fken s\u00f6yleyeyim, T\u00fcrkiye\u2019de, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde \u00f6l\u00fcmle ilgili \u00e7ok ciddi bir sorun var.<\/p>\n
Nedir?
\n– Bar\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz \u00f6l\u00fcmle. Bizde ne okullarda \u00f6\u011fretilir, ne annemiz babam\u0131z bahseder. \u00d6l\u00fcm bir tabudur.<\/p>\n
Seks gibi.
\n– Seks yine de hayat\u0131n belli d\u00f6nemlerinde konu\u015fuluyor, bahsi ge\u00e7iyor. \u00d6l\u00fcm hi\u00e7 konu\u015fulmuyor. Sanki yok. Sanki bizler, \u00f6l\u00fcml\u00fc de\u011filiz, \u00f6lmeyece\u011fiz. Oysa, bundan kurtulacak kimse yok, hepimiz \u00f6lece\u011fiz. Yaradan b\u00f6yle yaratm\u0131\u015f bizi. 40 ya\u015f\u0131ndan sonra geri say\u0131m ba\u015fl\u0131yor. Hormonlar\u0131m\u0131z azal\u0131yor, bitmeye, t\u00fckenmeye ba\u015fl\u0131yoruz. Bu bir ger\u00e7ek. Nas\u0131l do\u011fduysak, \u00f6yle \u00f6l\u00fcyoruz…<\/p>\n
\u00dc\u00c7 AY \u00d6MR\u00dc KALAN HASTANIN \u00dc\u00c7 YIL YA\u015eAMASI B\u0130R HED\u0130YE<\/p>\n
T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n \u2018\u00f6l\u00fcm\u2019le sorunu oldu\u011fu kanaatine nas\u0131l var\u0131yorsunuz?
\n– Yok, yok kanaatten \u00f6te bu s\u00f6yledi\u011fim. \u00c7ok ciddi bir tespit bu. \u00dczerine sosyolojik ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmal\u0131. Resmen kavgam\u0131z var \u00f6l\u00fcmle, bundan vazge\u00e7memiz laz\u0131m. Mesela d\u00fcnyada nereye gitse \u00fc\u00e7 ay \u00f6m\u00fcr bi\u00e7ilecek hastaya tedavi uygulam\u0131\u015f\u0131z, \u00fc\u00e7 y\u0131l ya\u015fam\u0131\u015f ama sonunda vefat etmi\u015f. Aile ge\u00e7mi\u015f kar\u015f\u0131ma, \u201cOnu kurtaramad\u0131n\u0131z!\u201d diyor. Oysa onlara ad\u0131m ad\u0131m anlatm\u0131\u015f\u0131m, o \u00fc\u00e7 y\u0131l bile hediye asl\u0131nda, piyangodan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, ama bir t\u00fcrl\u00fc kabullenemiyorlar. Hep bir inkar, hep bir reddetme s\u00f6z konusu. O y\u00fczden hep yak\u0131nlar\u0131 uyar\u0131r\u0131m, \u201cAllah\u2019a \u015f\u00fck\u00fcr \u015fimdi \u00e7ok iyi gidiyoruz ama bu hep devam etmeyecek\u201d derim.Fakat insanlar\u0131n beyni bunu kaydetmiyor. Hastay\u0131 kaybetti\u011fimizde, \u201cNas\u0131l olur! Nas\u0131l \u00f6l\u00fcr!\u201d diyorlar. Bu bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczden kaynaklan\u0131yor. \u00d6l\u00fcmle kavga etmekten vazge\u00e7memiz gerekiyor.<\/p>\n
Ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerde farkl\u0131 m\u0131?
\n– Farkl\u0131 tabii. ABD\u2019de 10 sene \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, b\u00f6yle bir \u015fey yok. Orada insanlar gelirdi, \u201cDoktor bey, kendimi iyi hissetmiyorum, galiba en son d\u00f6nemimdeyim\u201d derdi. Bakard\u0131k ger\u00e7ekten de \u00f6yle. Derdi ki, \u201cKimim kimsem yok, beni yat\u0131r\u0131n burada, huzur i\u00e7inde \u00f6leyim.\u201d Yatard\u0131 bir hafta, ila\u00e7lar\u0131n\u0131 verirdik, rahat ederdi, huzur i\u00e7inde vefat ederdi. Burada y\u00fczde 100 \u00f6lece\u011fi bilinen, bunu \u00e7ok iyi iletti\u011finiz hastalar\u0131n yak\u0131nlar\u0131yla bile problem ya\u015f\u0131yoruz. S\u0131k olan bir \u015fey. Bu, hastan\u0131n entelekt\u00fcel d\u00fczeyine filan da bakm\u0131yor, o y\u00fczden k\u00fclt\u00fcrel diyorum. \u00d6l\u00fcmle problemimizi \u00e7\u00f6zmemiz laz\u0131m.<\/p>\n
Arman K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n, onunla yapt\u0131\u011f\u0131m r\u00f6portajda, hi\u00e7 \u00f6lmeyecekmi\u015f gibi cevaplar vermesine hem hayranl\u0131k duymu\u015f hem \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Belki de biz insanlar b\u00f6yle programland\u0131k, \u00f6l\u00fcm\u00fc kabul edemiyoruz.
\n– Hay\u0131r efendim, biz T\u00fcrkler b\u00f6yleyiz! Tam da bunu demek istiyorum. En k\u00fclt\u00fcrl\u00fc, en entelekt\u00fcel insanlarda bile bununla y\u00fczle\u015fememe, bunu kabullenememe var. G\u00fcn\u00fcn birinde hepimiz \u00f6lece\u011fiz. Nokta. \u00d6tesi berisi yok. \u00d6yle de\u011filmi\u015f gibi davranamay\u0131z. Kimi kand\u0131r\u0131yoruz? \u00d6nemli olan, \u00f6l\u00fcrken, insanca, a\u011fr\u0131 s\u0131z\u0131 \u00e7ekmeden, tercihen hastane k\u00f6\u015felerinde s\u00fcr\u00fcnmeden, ailemiz, sevdiklerimiz etraf\u0131m\u0131zdayken, huzur i\u00e7inde, bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7\u00fcp gitmek.<\/p>\n
Hastalarla m\u0131 e\u015fleriyle mi daha rahat konu\u015fuyorsunuz?
\n– De\u011fi\u015fiyor. Baz\u0131 hastalar kendileri her \u015feyi \u00f6\u011frenmek, duymak istiyorlar. Ama ABD\u2019deki oranlardan \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck bu. Orada b\u00fct\u00fcn hastalara her \u015feyi \u00e7ok a\u00e7\u0131k s\u00f6yl\u00fcyorsunuz, makul kar\u015f\u0131l\u0131yorlar. Burada, dedi\u011fim gibi y\u00fczle\u015fememe ve inkar var.<\/p>\n
HER HAFTA HOLLANDA\u2019DAN GELEN HASTAM VAR<\/p>\n
Ya \u00fclkemizdeki kanser ila\u00e7lar\u0131…
\n– Bu \u00fclkede, kanser ila\u00e7lar\u0131n\u0131n teminiyle ilgili inan\u0131lmaz kolayl\u0131k var. D\u00fcnyada hi\u00e7bir devlet, hastas\u0131na en modern kanser ila\u00e7lar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde vermiyor. \u0130nsanlar\u0131n bunu bilmesi gerekiyor.<\/p>\n
Nas\u0131l yani? Almanya, Fransa…
\n– Yok can\u0131m. Bana her pazartesi Hollanda\u2019dan gelen bir han\u0131mefendi var mesela. Akci\u011fer kanseri, burada tedavi al\u0131yor. G\u00fcn\u00fcbirlik al\u0131yor ve d\u00f6n\u00fcyor. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? \u00c7\u00fcnk\u00fc Hollanda\u2019da vermiyorlar ona vermeleri gereken tedaviyi. Biz \u00e7ok daha iyiyiz ila\u00e7 konusunda.<\/p>\n
Nas\u0131l oluyor?
\n– H\u00fck\u00fcmet bu konuda \u00e7ok iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye, d\u00fcnyan\u0131n en ucuz onkoloji ila\u00e7lar\u0131n\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerden biri. Ama bu kemoterapileri uygulayacak yeti\u015fmi\u015f i\u015f g\u00fcc\u00fc yok. Devlette \u00e7al\u0131\u015fan onkologlar, y\u00fczlerce hasta bakmak zorunda. Bir onkolog g\u00fcnde, 100 hastaya bakabilir mi? Bir s\u00fcr\u00fc meslekta\u015f\u0131m\u0131z bu \u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Say\u0131 yetersiz. Yeni onkolog yeti\u015fmiyor. O nedenle bir\u00e7ok hasta, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst tedavi alamadan \u00f6l\u00fcyor. Benim yan\u0131mda \u00fc\u00e7 sene \u00e7al\u0131\u015fan bir dahiliyle uzman\u0131, \u015fu anda Kosova civar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli medikal onkolo\u011fu.<\/p>\n
Bir enstit\u00fc filan kursan\u0131za…
\n– Nerdeee? \u00c7ok isterdim akademik kariyerim olsun, gen\u00e7 hekimler yeti\u015ftireyim. Ben, ikinci bir medikal onkolog alam\u0131yorum, iznim yok.<\/p>\n
Neden?
\n– \u00d6zel bir kurulu\u015fuz, vergi \u00f6d\u00fcyoruz, istihdam sa\u011fl\u0131yoruz, fakat hangi doktorlar\u0131 hangi say\u0131da alabilece\u011fimize devlet karar veriyor. \u201cB\u00f6yle \u015fey olmaz!\u201d diyeceksiniz. Ama oluyor. O y\u00fczden 16 y\u0131ld\u0131r tek ba\u015f\u0131ma m\u00fccadele ediyorum. Ama ne yaz\u0131k ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, izin vermiyorlar.<\/p>\n
Uzun s\u00fcre tedavi etti\u011fim hastam\u0131 kaybetti\u011fimde bir hafta kendime gelemiyorum<\/p>\n
Siz, ayn\u0131 zamanda bir \u2018e\u015flik\u00e7i\u2019siniz. Hastalar\u0131n\u0131za o dikenli yolda e\u015flik ediyorsunuz, baz\u0131lar\u0131 g\u00fcl bah\u00e7esine \u00e7\u0131k\u0131yor, baz\u0131lar\u0131 ta\u015fl\u0131 bir yola. Siz, bu s\u00fcre\u00e7te ne hissediyorsunuz?
\n– Bir onkolo\u011fun hastas\u0131yla belli bir mesafede olmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
Arkada\u015f olmay\u0131 tercih etmiyorsunuz yani…
\n– Profesyonel olarak \u00e7ok do\u011fru bir \u015fey de\u011fil. Hepsiyle dost olmak isterim, ama objektif olabilmeniz i\u00e7in, bir mesleki mesafenin kalmas\u0131 gerekiyor. Arkada\u015f olup sa\u011fa sola yeme\u011fe gitmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Ayn\u0131 zamanda bu hastalar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaybediyoruz.<\/p>\n
Var m\u0131 rakam?
\n– Son bir senede 110 ki\u015fi vefat etmi\u015f. Ama ben binlerce hasta tedavi ediyorum. Bu \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir oran. Her kaybetti\u011fimiz hastada inan\u0131lmaz \u00fcz\u00fcl\u00fcyorum.<\/p>\n
Nereden \u00f6\u011freniyorsunuz hayatlar\u0131n\u0131 kaybettiklerini…
\n– Kemoterapi bittikten sonra hastay\u0131 terk etmiyoruz ki, o hastan\u0131n terminal bak\u0131m veya destek tedavilerini mutlaka yap\u0131yoruz. Hem\u015fireler, doktorlar\u0131m\u0131z evlerine gidiyor, ben de gidiyorum.<\/p>\n
O bir son konu\u015fma var m\u0131?
\n– Hastas\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. Baz\u0131s\u0131 istiyor, baz\u0131s\u0131 istemiyor. Ama yak\u0131nlar\u0131yla s\u00fcrekli irtibat halinde oluyoruz. Bu kadar sene ge\u00e7ti, h\u00e2l\u00e2 al\u0131\u015famad\u0131m hastalar\u0131m\u0131n \u00f6lmesine. Al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131 da zannetmiyorum. \u00c7ok uzun s\u00fcre tedavi etti\u011fim bir hastam\u0131 kaybettikten sonra bir hafta etkisinde kal\u0131yorum. Denize a\u00e7\u0131lmak istiyorum, yelken yapmak istiyorum, her \u015feyi unutmak istiyorum.<\/p>\n
HASTANIN ACI \u00c7EKMEMES\u0130 DOKTORUN EL\u0130NDE<\/p>\n
Ac\u0131 \u00e7ekerek \u00f6lmek nas\u0131l engellenebilir?
\n– Art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir kanser hastas\u0131n\u0131n ac\u0131 \u00e7ekerek \u00f6lmesi i\u00e7in hi\u00e7bir neden yok.<\/p>\n
Ama hep \u00f6yle anlat\u0131yorlar, \u201c\u00c7ok a\u011fr\u0131s\u0131 vard\u0131\u201d filan diye…
\n– Hay\u0131r, bir kanser hastas\u0131, tamamen a\u011fr\u0131s\u0131z s\u0131z\u0131s\u0131z \u00f6lebilir. Bu, doktorun elinde. Ya\u015fam\u0131n son k\u0131sm\u0131nda yap\u0131lacak \u015feyler, \u00e7ok belli bilimsel olarak. Bir kere kemoterapi alan hastalarda a\u011fr\u0131 daha az oluyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda a\u011fr\u0131 bilimi o kadar geli\u015fti ki, bu hastalar\u0131 evlerinde ila\u00e7 pompalar\u0131yla huzur i\u00e7inde, mutlu mutlu tutabiliyoruz.<\/p>\n
Kanser bir kere geldi mi, geri gelir mi?
\n– Yay\u0131lm\u0131\u015f bir kanserse ve ilk te\u015fhis edildi\u011finde, kan yoluyla ait olmayan organlara gitmi\u015fse, genel prensip olarak geri gelme ihtimali \u00e7ok y\u00fcksek.<\/p>\n